Apollonios - de grote geometer

Apollonios Apollonios van Perga is een Griekse wetenschapper met speciale interesse en deskundigheid in de meet- en sterrenkunde. Apollonios wordt rond 262 voor Christus geboren in Perga (PamfiliŽ) binnen het Griekse Rijk, dat is het huidige Murtina (Antalya) in Turkije. Hij overlijdt rond 190 voor Christus in AlexandriŽ nadat hij daar een groot gedeelte van zijn leven had gewoond en gewerkt. Door de Alexandrijnse school wordt hij gevormd in de meetkunde. Daar specialiseert hij zich in het onderwerp kegelsneden. Apollonios introduceert een nieuwe methode en gebruikt daarvoor een nieuwe terminologie, waardoor hij latere wiskundigen als Ptolemaeus, Newton en Descartes heeft beÔnvloed. Hij bedenkt de namen voor de parabool, de ellips en de hyperbool, termen die we tot op de dag van vandaag gebruiken.

Epicykel
Op het terrein van de sterrenkunde introduceert Apollonios de hypothese van de epicykel, waarmee hij de schijnbare beweging van de planeten en hemellichamen en tegelijkertijd de varierŽnde snelheid van de maan en planeten verklaart. Hij gebruikt hiervoor hulpcirkels (epicykels), die gebruikt worden om bewegingen van hemellichamen te verklaren. Tot aan de theorie van Johannes Kepler over de elliptische banen, waarin Kepler afrekent met perfecte cirkels (en dus met het gebruik van epicykels als hulpmiddel), wordt de theorie van Apollonios gehanteerd, hoewel deze theorie enkele eeuwen later door Ptolemaeus nog gewijzigd wordt.

Maan

Op de maan is er een krater vernoemd naar Apollonios. Hiermee wordt hij geŽerd voor zijn onderzoek naar de snelheid en de baan van de maan.
Kegelsneden
Als men een (dubbele) kegel doorsnijdt, ontstaan er zogenaamde kegelsneden. De meetkundige krommes die kunnen ontstaan zijn de ellips, de hyperbool en de parabool. De ellips en de hyperbool worden ook wel centrale kegelsneden genoemd, vanwege het middelpunt dat ze hebben. Dat ontbreekt bij de parabool. Apollonios schrijft over deze figuren zijn 'meesterwerk' Konika (Conics = kegelsneden), wat hem de titel 'de Grote Geometer' oplevert. De Konika bestaat uit acht boeken, waarbij de eerste vier boeken in het Grieks bewaard zijn gebleven en de boeken vijf, zes en zeven via een Arabische vertaling. Het laatste boek is echter verloren gegaan. Toch heeft Edmund Halley in 1710 de hele Konika uitgegeven in het Latijn, waarbij hij van het achtste boek een reconstructie heeft gemaakt.

Reconstructie
Apollonios heeft naast de Kegelsneden ook een aantal werken geschreven over vlakke meetkunde. Deze zijn helaas niet bewaard gebleven. Omdat de inhoudsopgaven van die werken wel bewaard zijn gebleven in het werk van Pappus van AlexandriŽ (250 na Christus), hebben latere wiskundigen gepoogd de werken van Apollonios te 'reconstrueren'.

Literatuur

  1. Bunt, L.N.H. Van Ahmes tot Euclides: hoofdstukken uit de geschiedenis van de wiskunde. Wolters, Groningen, 21959.
  2. Gottwald, S. e.a. Lexikon bedeutender Mathematiker. Bibliographisches Institut Leipzig, Leipzig, 1990.
  3. Toomer, G.J. Apollonios. In: Dictionary of Scientific Biography. Scribner, New York, 1970-1990.
  4. Struik, D.J. Geschiedenis van de Wiskunde. Het Spectrum, Utrecht, 52004.

Terug naar overzicht

Niet overnemen zonder overleg.

(c) 2008 Johannes Lok en Wiggert Loonstra   Laatste update: 26 november 2007