Huygens - man van de klok

Huygens Het verhaal van Christiaan Huygens is dat van een zeer divers geïnteresseerd en begaafd mens. Een streber die er voortdurend op uit is om naam te maken. Hij wordt gerekend tot de grootste natuuronderzoekers uit de geschiedenis.

Jeugd
Christiaan wordt geboren op 14 april 1629 en groeit op in een welgestelde familie. Zijn vader is secretaris van onder meer stadhouder Willem II. Als Christiaan acht jaar oud is, sterft zijn moeder. Toch heeft hij verder, voor zover in te schatten, een onbezorgde en gelukkige jeugd gehad.

Descartes is een kennis van vader Huygens en langs die weg komt ook Christiaan in contact met deze grote filosoof en wiskundige. Descartes heeft op deze manier grote invloed gehad op de kennis en ontwikkeling van Huygens.

Cirkel
Als Huygens zo rond zijn twintigste is, doet hij onderzoek naar de kwadratuur van een cirkel. Oftewel: hij wil te weten komen hoe je de oppervlakte van een cirkel bepaalt. Niemand wilde zijn vingers branden aan dit probleem. Des te meer reden voor Christiaan om het te gaan bestuderen. Hieruit ontstaat het eerste werk van Huygens dat in druk verschijnt. Het bestaat uit de weerlegging van een bewijs van Gregorius a Sancto Vincentio, waarin bepleit wordt dat de cirkel exact kwadreerbaar is; aangevuld met resultaten uit zijn eigen onderzoek waar hij bestaande methoden om de oppervlakte te benaderen, vereenvoudigde.

Lenzen en kansen
Het is een wens van Huygens om de bestaande sterrenkijkers zo te verbeteren, dat de vergrotingsfactor verhoogd kan worden zonder dat het beeld troebel wordt. Het is een uitdaging die hij niet kan laten liggen. Omdat hij veel mensen niet kundig genoeg acht en sommige andere instrumentenmakers niet vertrouwt, begint hij zelf lenzen te slijpen.

Anagram

Als Huygens de maan bij de planeet Saturnus heeft ontdekt, twijfelt hij erover wanneer dit te publiceren. Hij wil niet dat iemand anders toevallig eerder is, maar hij wil eigenlijk eerst nog zelf verder onderzoek doen. Daarom maakt hij een zin die zijn ontdekking beschrijft en husselt vervolgens de letters zo door elkaar dat er een deels andere zin aangevuld met losse letters overblijft. Dit stuurt hij vervolgens naar andere wetenschappers.
En met succes; binnen enkele weken ontdekt hij een nieuwe ring rondom Saturnus. (Huygens was op dat moment helemaal 'in de ban van de ring'!)
Christiaan krijgt te horen dat Pascal en Fermat zich bezighouden met kansproblemen, een wiskundig gebied waar tot op dat moment weinig over geschreven was. Na enkele vraagstukken staken de twee wiskundigen hun onderzoek. Dit is voor Huygens de reden om zich te gaan verdiepen in dit onderwerp. Weer een mogelijkheid om uit te blinken op een nieuw terrein. Hij schrijft een klein boekje Van rekeningh in spelen van geluck, dat van groot belang is, omdat er wordt gesproken over (in moderne termen) de verwachtingswaarde van een kansexperiment. Het wordt gepubliceerd als bijlage bij een werk van Van Schooten, de oud-wiskundeleraar van Huygens. Het boekje is meteen voor lange tijd een standaardwerk.

Slinger
Huygens heeft ook baanbrekende resultaten bereikt in zijn werk ten aanzien van de slinger. Terwijl de valbeweging al bekend is, wil hij graag de slinger beschrijven. Daar is meer voor nodig. Hij stelt de wet van de slinger op en formuleert ook de wet van de centrifugale kracht. Hiervoor ontwikkelt hij een nieuwe wiskundige methode waarvan hij de oplossing nodig heeft voor zijn problemen. Deze ontdekkingen zijn van blijvende waarde. De wetten van slinger en centrifugale kracht zijn in gemoderniseerde vorm nog in elk mechanicaleerboek terug te vinden.
Door zijn inzichten is Huygens nu in staat om de eerste slingerklok te produceren. Het uurwerk van de Dom van Utrecht is door Huygens voorzien van een echappement ('inrichting in een uurwerk die aan het schakelrad een sprongsgewijze beweging geeft' - Van Dale) met slinger.

Kosmotheoros
Aan het einde van zijn leven verschijnt Kosmotheoros ('Beschouwer van het heelal'). Het is een beschouwend en filosofisch werk waarin Huygens zijn visie op de werkelijkheid geeft. Hij beschrijft de wereld en wat daarbuiten bestaat op basis van sterrenkundige waarnemingen. De al genoemde invloed van Descartes is hierin merkbaar. Het wordt het meest gelezen boek van Huygens.

Huygens levert belangrijke bijdragen aan wetten en bewijzen in de optica en houdt zich bezig met de botsingswetten. Hij streeft er vaak naar zijn bewijzen in strikt meetkundige vorm te presenteren. Zijn bijdrage aan de wiskunde is zeker niet onbelangrijk!

Een groot deel van zijn leven is Huygens lid van de Academie des Sciences in Parijs, waar hij ook enkele jaren gewoond heeft. Hier komt hij in contact met andere, voornamelijk Franse, geleerden. De leden zien elkaar als concurrenten, iets wat Christiaan als nadeel ziet. Christiaan doet overigens zijn grote ontdekkingen vooral in Den Haag. Ook van de Royal Society of London is hij lid. Deze club treedt meer op als scheidsrechter in het wetenschappelijke veld. Hier voelt Christiaan zich meer thuis.

Op 8 juli 1695 leest Christiaans broer Constantijn in een brief dat de gezondheid van Christiaan op dat moment redelijk en stabiel is. Hij is echter net die morgen overleden...

Literatuur

  1. Andriesse, C.D. Titan kan niet slapen. Een biografie van Christiaan Huygens. Contact, Amsterdam/Antwerpen, 1993.
  2. Bos, H.J.M. Huygens. In: Dictionary of Scientific Biography. Scribner, New York, 1970-1990.
  3. Blackwell R.J. en Huygens, C. Christiaan Huygens' The pendulum clock or geometrical demonstrations concerning the motion of pendula as applied to clocks. The Iowa State University Press, Ames, Iowa, 1986.
  4. Gottwald, S. e.a. Lexikon bedeutender Mathematiker. Bibliographisches Institut Leipzig, Leipzig, 1990.
  5. Huygens, C. Oeuvres Completètes. Swets & Zeitlinger, Amsterdam, 1888-1950.
  6. Struik, D.J. Geschiedenis van de Wiskunde. Het Spectrum, Utrecht, 52004.
  7. Vermeij, R. Huygens. De mathematisering van de werkelijkheid. Veen Magazines, Diemen, 2004.

Terug naar overzicht

Niet overnemen zonder overleg.

(c) 2008 Johannes Lok en Wiggert Loonstra   Laatste update: 26 november 2007